Voorstel voor Belgische grondwetsherziening: Rechten van de natuur, digitale soevereiniteit en participatieve democratie

Samenwerkingsproject onder toezicht van de Universitaire Stichting en haar Ethisch Forum

Presentatie aan het Ethisch Forum - 4 december 2025

Dit project stelt een Belgische grondwetsherziening voor die is gestructureerd rond drie onderling afhankelijke assen: erkenning van fundamentele rechten van de natuur, publieke digitale soevereiniteit en democratische vereenvoudiging.

De methodologie is geïnspireerd op processen van vrije software en Wikipedia: open collaboratief schrijven, opeenvolgende versies verbeterd door debat, volledige transparantie, publicatie onder CC-BY-SA-licentie.

Projectleider: Nicolas Pettiaux, ASBL EduCode Geplande publieke lancering: EducaLibre 2026 (4-6 juli, ULB Brussel)

Fundamenteel Principe: Alle levensvormen bezitten intrinsieke waarde en gelijke waardigheid, onafhankelijk van hun nut voor de menselijke soort.

Concrete Implicaties: - Grondwettelijke bescherming van alle groene ruimtes, inclusief stedelijke - Menselijke plicht tot niet-schaden van de natuur, behalve in gevallen van aangetoonde vitale noodzaak - Recht op legitieme bescherming van mensen tegen natuurlijke gevaren - Plicht tot herstel van beschadigde ecosystemen - Rechtspersoonlijkheid voor belangrijke ecosystemen

Centrale Ethische Vraag: Hoe belangenconflicten tussen soorten beslechten terwijl hun gelijke intrinsieke waarde wordt bevestigd?

Fundamenteel Principe: Publieke diensten en kritieke infrastructuren gebruiken uitsluitend software en formaten waarvan de broncode toegankelijk, aanpasbaar en herdistribueerbaar is voor iedereen.

Concrete Implicaties: - Onafhankelijkheid van technologische multinationals - Permanente publieke controleerbaarheid van kritieke systemen - Virale deelverplichting: elke verbetering van een publiek instrument blijft publiek - Verbod op monopolistische toe-eigening van met publieke middelen gefinancierde bronnen - Grondwettelijke bescherming van digitale gemeenschappelijke goederen

Centrale Ethische Vraag: Hoe democratische soevereiniteit waarborgen in het digitale tijdperk?

Fundamenteel Principe: Feitelijke verblijfplaats, verifieerbaar via het rijksregister, wordt het enige criterium voor democratische participatie.

Concrete Implicaties: - Einde van huidige Belgische institutionele complexiteit - Duaal verificatiesysteem: vrij digitaal of fysiek gemeentelijk - Garantie van inclusie voor alle inwoners - Grote administratieve vereenvoudiging

Centrale Ethische Vraag: Wie moet deelnemen aan beslissingen die een gemeenschap beïnvloeden?

De Universitaire Stichting en haar Ethisch Forum zorgen voor: - Methodologische strengheid van het collaboratieve proces - Academische validatie van voorstellen - Coördinatie tussen Franstalige, Nederlandstalige en Duitstalige Belgische universiteiten - Onafhankelijkheid van particuliere belangen - Institutionele credibiliteit van het project

Het Ethisch Forum onderzoekt met name: - Gelijkheid van waarde tussen levensvormen: filosofische grondslagen en praktische implicaties - Arbitrage bij belangenconflicten - Evenwicht tussen natuurbescherming en legitieme menselijke behoeften - Intergenerationele en ecologische rechtvaardigheid - Vragen van digitale soevereiniteit en gemeenschappelijke goederen

Kabinet van Commissaris Emma Virkkunen (Digitaal en Overheidsopdrachten): verankering in Europese strategie voor digitale soevereiniteit, coherentie met beleid inzake overheidsopdrachten, potentieel voor Europese financiering

Vrienden van de Aarde: milieuexpertise, burgernetwerk, legitimiteit bij milieubewegingen, ervaring met mobilisatiecampagnes

Faculteiten rechtswetenschappen, wetenschappen, informatica en filosofie van Belgische universiteiten voor technische expertise, rechtsklineken en onderzoeksthesissen

• Ethische en methodologische validatie door het forum
• Collaboratief schrijven op wiki (educode.be)
• Progressieve betrokkenheid van rechtenfaculteiten
• Publieke lancering bij EducaLibre 2026

• Juridische verfijning met universiteiten
• Brede meertalige consultaties
• Coalitieopbouw
• Volledige technische documentatie

• Publieke bewustmakingscampagne
• Burgerpetitie
• Gemeenschapsoverschrijdende mobilisatie

• Formele presentatie aan het Parlement
• Opvolging van grondwetsherziening procedure

1. Over gelijkheid van levensvormen: Hoe het principe van gelijke waardigheid grondwettelijk formuleren terwijl noodzakelijke arbitrages voor samenleven mogelijk worden gemaakt?
2. Over belangenconflicten: Welke ethische criteria voor arbitrage wanneer vitale menselijke behoeften conflicteren met vitale behoeften van andere soorten?
3. Over digitale soevereiniteit: Zijn het principe van virale deling en het verbod op monopolistische toe-eigening ethisch gefundeerd en juridisch solide?
4. Over democratische participatie: Is het enkele criterium van feitelijke verblijfplaats voldoende en billijk?
5. Over methodologie: Garandeert het voorgestelde open collaboratieve proces voldoende strengheid voor grondwetsherziening?

Wij vragen van het Ethisch Forum:

1. Een principiële validatie van de ethische relevantie van de drie voorgestelde assen
2. Methodologische aanbevelingen voor het collaboratieve proces
3. Continue begeleiding bij het beslechten van complexe ethische vragen
4. Actieve deelname in de opstel- en consultatief

Nicolas Pettiaux
ASBL EduCode
https://educode.be
https://educalibre.eu

Volledig document beschikbaar onder CC-BY-SA 4.0 licentie

Voorgestelde Duur: 10 minuten

Goedemorgen. Ik presenteer u een Belgisch grondwetsherziening project dat antwoordt op drie hedendaagse dringende kwesties: de ecologische crisis, technologische afhankelijkheid en democratische complexiteit.

Dit project gebruikt een ongekende methodologie: open collaboratief schrijven, geïnspireerd door Wikipedia en vrije software.

Eerste vaststelling: Onze Grondwet behandelt de natuur als een hulpbron. Resultaat: ineenstorting van biodiversiteit, verstedelijking in beton, klimaatontwrichting.

Tweede vaststelling: Onze publieke diensten zijn afhankelijk van propriëtaire software gecontroleerd door multinationals. Resultaat: verlies van soevereiniteit, buitensporige kosten, onveiligheid.

Derde vaststelling: Ons Belgisch democratisch systeem is van Byzantijnse complexiteit. Resultaat: verwarring, uitsluiting, inefficiëntie.

Eenvoudig principe: alle levensvormen hebben gelijke waardigheid.

Concreet: elke stadsboom, elk park, elk ecosysteem geniet grondwettelijke bescherming. Mensen kunnen de natuur niet schaden behalve in gevallen van aangetoonde vitale noodzaak. In ruil daarvoor kunnen mensen zichzelf beschermen tegen natuurlijke gevaren, maar met voorkeur voor samenleven.

Ethische vraag: hoe arbitreren wanneer vitale belangen botsen?

Eenvoudig principe: elke publieke dienst gebruikt uitsluitend software waarvan de broncode toegankelijk, aanpasbaar en herdistribueerbaar is voor iedereen.

Concreet: einde van afhankelijkheid van Microsoft, Google, enz. Stemsystemen, publieke registers, justitie functioneren met instrumenten controleerbaar door iedereen. Elke verbetering van een publiek instrument blijft publiek: onmogelijk om een monopolie te creëren met belastinggeld.

Estland doet dit al twintig jaar succesvol.

Eenvoudig principe: wie verblijft, participeert.

Concreet: feitelijke verblijfplaats wordt het enige criterium voor stemrecht. Verificatie ofwel digitaal via een vrij systeem, ofwel fysiek bij de gemeente. Iedereen kiest. Niemand wordt uitgesloten.

Zoals voor vrije software: - Open schrijven op wiki - Opeenvolgende versies collectief verbeterd - Volledige transparantie - CC-BY-SA licentie: alles is herbruikbaar

Rechtenfaculteiten brengen juridische strengheid. De Universitaire Stichting en haar Ethisch Forum houden toezicht. Het kabinet van Commissaris Virkkunen verankert in Europees beleid. Vrienden van de Aarde mobiliseren.

Publieke lancering bij EducaLibre 2026, dan brede consultatie, dan presentatie aan het Parlement.

Omdat dit project fundamentele ethische vragen oproept:

Gelijkheid tussen soorten: wat betekent dit concreet? Hoe te articuleren met onze vitale behoeften? Digitale gemeenschappelijke goederen: hoe ze grondwettelijk beschermen? Democratische participatie: wie moet beslissen voor wie?

We hebben uw expertise nodig om deze vragen te navigeren, de aanpak te valideren, het proces te begeleiden.

Deze hervorming is ambitieus maar noodzakelijk. De methode is innovatief maar elders bewezen. De partnerschappen zijn solide.

Ik vraag u vandaag dit project te valideren en ons te begeleiden op dit democratisch avontuur.

Dank u. Ik sta tot uw beschikking voor uw vragen.